Dinozor zaman farkı

Herkesin çizebildiği iki hayvan, ve neredeyse her zaman aynı bataklığa çizilirler. Stegosaurus yaklaşık 150 milyon yıl önce yok olmuştu. Tyrannosaurus ancak 68 milyon yıl önce ortaya çıkıyor. Arada 80 milyon yıldan fazla var.

Tyrannosaurus 66 milyon yıl önce yok oldu. Yani Stegosaurus, Tyrannosaurus'a sizden daha uzak — hem de açık ara. Daha yakın komşu sizsiniz.

Neredeyse her ikili böyle çıkıyor. "Dinozor" kelimesi, son dinozorla uçağın icadı arasındaki mesafeden daha uzun bir zaman dilimini düzleyip içindeki her şeyi tek bir sayfaya koyuyor.

Pterosaurlar — Pteranodon ve Quetzalcoatlus dahil uçanlar — dinozor değildir. Tek bir devasa uzamış parmağın üzerinde havalanmış yakın kuzenlerdir.

Plesiosaurlar, mosasaurlar ve ihtiyosaurlar, denizdeki uzun boyunlular ve dişliler de değildir. Hiçbir dinozor tamamen denize geçmedi.

En kötü örnek, sırtında yelken taşıyan Dimetrodon. Yaklaşık 290 milyon yıl önce yaşadı, ilk dinozor ortaya çıkmadan kabaca 40 milyon yıl önce yok oldu ve Tyrannosaurus'tan çok size akraba.

Buna karşılık balkonunuzdaki kuş gerçekten bir dinozor. Kuşlar göktaşını atlatan dal — bu da "dinozorlar yok oldu" cümlesini yalnızca dörtte üç oranında doğru kılıyor.

Kemiğin kendisi neredeyse hiç tarihlenmez. Tarihlenen kayadır: genellikle fosilin üzerindeki bir volkanik kül katmanı ile altındaki bir başkası. Külde, radyoaktif bozunma hızı bilinen kristaller bulunur; böylece her katmana bir yaş verilir ve hayvan ikisinin arasına sıkıştırılır.

Tarihler bu yüzden kayar. Daha iyi bir kül katmanı, daha hassas bir cihaz ya da eski bir örneğin yeniden ölçülmesi bir türü bir iki milyon yıl öteler; daha önce basılmış her çizelge sessizce eskir. Kaba sıralama neredeyse hiç değişmez; kesin sayılar değişir.

Bazı hayvanların aralığının geniş, bazılarının dar olmasının nedeni de budur. Tek bir taş ocağından bilinen bir türe dar bir tarih düşer. Bir kıta boyunca bulunan bir tür on milyon yıl yaşamış olabilir; kaydı bir an değil, bir aralıktır.

İlk dinozorlar yaklaşık 230 milyon yıl önce, hikâyenin epey geç bir yerinde çıkar. Yaşam o sırada 300 milyon yıldır karmaşıktı: deniz tabanında trilobitler, dünyanın kömürünü oluşturan ağaç boyunda kibrit otu ormanları, köpekbalıkları, timsah boyunda amfibiler ve sonunda memelileri verecek olan yelken sırtlı sinapsitler.

Bunların çoğu 252 milyon yıl önce, Permiyen'in sonunda silindi — şimdiye kadarki en büyük yok oluş ve göktaşından epeyce beteri. Deniz türlerinin neredeyse onda dokuzu kayboldu. Dinozorlar boşalan yeri devraldı.

En büyük yok oluş değil, ama en iyi belgelenmiş ve en sinematik olanı. Yaklaşık on kilometre çapında bir kaya 66 milyon yıl önce bugünkü Yucatán kıyısına çarptı; geriye hem bir krater hem de dünyanın her yerindeki kayaçlarda görülen, iridyumca zengin ince bir kil katmanı bıraktı.

Ev kedisinden büyük olan her şey çok kötü günler geçirdi. Hayatta kalanlar genelde küçüktü, kazabiliyordu ve yemek konusunda seçici değildi — bu, erken memelileri tarif eder ve kuşların atalarını tarif eder.

Ardından gelen boş dünya, memelilerin büyümesinin nedenidir. 160 milyon yıl boyunca başkasının gezegeninin kenarlarında yaşamışlardı.

Tek bir yıla sığdırmayı deneyin. Dünya'nın yaşı ocaktan aralığa uzanıyorsa, ilk dinozorlar 13 Aralık civarında gelir, göktaşı 26 Aralık'ta düşer ve yaşamış bütün insanlar yılbaşı gecesinin son yirmi dakikasına sığar.

Kendi türümüz yaklaşık 300.000 yıllık. Dinozorlar yaklaşık 165 milyon yıl sürdü; beş yüz katından fazla. Makul herhangi bir ölçüte göre başarısız bir deney değillerdi; gezegenin normal haliydiler, kısa olan kısım biziz.